24 Ocak Pazartesi günü, İtalyan siyasetinin haftalardır konuşulan en önemli ve beklenen olaylarından biri olan yeni Cumhurbaşkanı’nı seçmek için ilk oylama yapıldı. Genellikle her yedi yılda bir gerçekleşen ve kurumsal bir geçiş olduğundan, bu seçimin temellerini gözden geçirmekte fayda var: Cumhurbaşkanı’nı kim seçiyor, kim seçilebilir, oylama nasıl çalışıyor, kaç oya ihtiyaç duyulacak?

İtalya’da Cumhurbaşkanı’nın seçimi dolaylıdır, yani katılan vatandaşlar değil, onların temsilcileridir.

Bu durumda, tüm parlamenterlerden ve senatörlerden oluşan ve her biri için üç ve buna ek olarak Aosta Eyaleti için bir olmak üzere tüm bölgelerin meclisleri tarafından seçilen 58 bölge delegesinden oluşan “büyük seçmenler”den oluşan bir seçici kitlesinden bahsediyoruz. Toplamda, Parlamentonun ortak oturumunda oy kullanmaya çağrılan 1.009 büyük seçmen var.

Bu “büyük seçmenler”, normalde birlikte ve aynı anda oy kullanırlar, ancak bu turda kurallar pandemi nedeniyle farklı olacak. Her gün sadece bir oylama olacak – eskiden iki kez yapılıyordu – ve ilk tur saat 15.00’da başlayacak. Oylama “ömür boyu senatör” ile başlar, ardından senatörler, milletvekilleri ve son olarak da bölge delegeleri oy kullanır.

İlk oylamada, Meclis Başkanı Roberto Fico, şu anda sayıları yaklaşık otuz olan koronavirüs testleri pozitif çıkan parlamenterlerin nasıl oy kullanacağına karar verdi: Temsilciler Meclisi’nin bitişiğindeki bir otoparkta onlar için özel bir koltuk kurulacak.

Şunu da hatırlatmakta yarar var, İtalya yeni Cumhurbaşkanı’nı, ülkenin başkenti yani Roma’da seçecek.

Her oylamadan önce bir çağrı yapılır, bu esasen katılımı doğrulamak için yapılan bir çağrıdır ve aynı zamanda oylama çağrısıdır da. Daha sonra ilkinde mevcut bulunmayanlar için ikinci çağrı yapılacaktır. Oylama gizli yapılır. 2015 yılında Sergio Mattarella’nın seçildiği son seçime kadar, “katafalk” adı verilen geniş çadırlı kabinlerde oy kullanılıyordu, sonra dışarı çıkıp oy kartını özel sepete (salata kasesi de denir) atılıyordu. Salgına bağlı sağlık nedenleriyle bu aşamada eski kabinlerin yerini hava sirkülasyonunu kolaylaştıran kabinler alacaktır, çünkü eski kabinlerin sterilize edilme işleminin uzun sürebileceği düşünüldü.

Teorik olarak, “büyük seçmenler”, medeni ve siyasi haklara sahip ve 50 yaşından büyük her hangi bir yurttaşı seçebilirler. İlk üç oylamada Cumhurbaşkanı’nı seçmek için nitelikli çoğunluğa, yani büyük seçmenlerin üçte ikisine sahip olmak gerekir: bu da 673 oya denk geliyor. Ancak dördüncü oylamadan itibaren salt çoğunluk, yani yüzde elli artı bir; 505 oy yeterlidir.

Yeni Cumhurbaşkanı seçildikten sonra birkaç gün içinde yemin eder. Süre konusunda hiçbir kural ya da uygulama yoktur. Örneğin Saragat ve Pertini seçimlerinin ertesi günü, Gronchi ise neredeyse iki hafta sonra yemin etmişti. Mattarella, 31 Ocak 2015’te seçildi ve bir önceki Cumhurbaşkanı’nın görev süresinin resmen sona erdiği 3 Şubat’ta yemin etti. Oylama, Cumhurbaşkanı’nın görev süresini aşarsa, yetkileri halefi seçilene kadar uzatılır.

24 Ocak’ta yapılan ilk turda bir sonuç çıkmadı. Seçim kartlarında farklı isimler yer alırken toplamda 672 oy boş bırakıldı. Bu da otomatikman seçimin ikinci tura kaldığını kesinleştirdi.

25 Ocak 2022 tarihine kadar meclisi oluşturan siyasi partiler arasında bir veya bir kaç isimde uzlaşma olmadı. Direk veya dolaylı görüşmelere basına yansıyan beyanatları da eklersek kimin hangi isim üzerinde ısrar ettiğinden çok hangi isimi istemediğine dair bir bilgi var denebilir. Merkez sağ koalisyonunun bir kaç gün sürse de andığı isim eski Başbakan Silvio Berlusconi olmuştu. Bu flört kısa sürdü ve merkez sol koalisyonundan da kesin bir “Hayır” cevabı geldi. Mevcut dizilimde hiç bir koalisyon tek başına Cumhurbaşkanı’nı seçmek için yeterli rakama sahip değil. Bu da demek oluyor ki partiler bir isim üzerinde uzlaşmak zorunda. Merkez sol koalisyon direk olmasa da mevcut Başbakan Mario Draghi’nin Cumhurbaşkanı seçilmesine sıcak bakıyor. Bu fikir merkez sağ koalisyonun önemli parçası ve Berlusconi’nin liderliğini yaptığı Forza Italia partisince kabul görmüyor.

Halen Başbakan olan Draghi’nin Cumhurbaşkanı seçilmesinde ise farklı senaryolar doğabilir. Bunu da bir sonraki yazı da detaylı bir şekilde anlatmaya çalışacağım.