Σύμφωνα με την σημερινή ερευνητική δημοσίευση της RSA, το 2025 τετραπλασιάστηκαν οι αφίξεις στην Κρήτη και τη Γαύδο σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, ενώ η Κρήτη ήταν η κύρια πύλη εισόδου για τους πρόσφυγες και προσφύγισσες στην Ελλάδα. Ο αριθμός των αφίξεων για το 2024 στην Κρήτη ήταν 5.161 πρόσφυγες, ενώ το 2025 ανήλθαν σε 20.187.
Ωστόσο, δεν καταγράφηκε καμία βελτίωση σε υποδομές και υπηρεσίες και, παρά τις διαρκείς εξαγγελίες των τελευταίων χρόνων, δε δημιουργήθηκε καμία νέα δομή για την υποδοχή. Χιλιάδες άνθρωποι που έχρηζαν διεθνούς προστασίας συνέχιζαν να μεταφέρονται σε πρόχειρους ακατάλληλους χώρους, με στέρηση των βασικών δικαιωμάτων τους, απουσία ουσιαστικής ενημέρωσης και νομικής στήριξης, και την ποινικοποίηση ενός μεγάλου αριθμού από αυτούς με την κατηγορία της διακίνησης.
Επιπλέον, από τις 14 Ιουλίου έως τις 14 Οκτωβρίου 2025, η Ελλάδα ανέστειλε την πρόσβαση στο άσυλο για όλους τους πρόσφυγες και προσφύγισσες που έφτασαν στη χώρα μέσω της Βόρειας Αφρικής, θέτοντας περίπου 2.000 ανθρώπους υπό κράτηση χωρίς προοπτική και προστασία, και με ξεκάθαρη παραβίαση των δικαιωμάτων τους. Παράλληλα, ιδιαίτερα αυξημένος ήταν και ο αριθμός τον ναυαγίων στην περιοχή το 2025 με δεκάδες νεκρούς/ες και αγνοούμενους/ες.
Προφίλ ανθρώπων, λιμάνια απόπλου, σημεία άφιξης, ναυάγια
Την Γαύδο προσέγγισε ο μεγαλύτερος προσφυγικός όγκος, περίπου το 62% των αφίξεων, με δεύτερο σημείο προσέγγισης τους Καλούς Λιμένες και μετά την Ιεράπετρα. Σύμφωνα με τις λιμενικές αρχές οι μεγαλύτερες ροές αναχωρούσαν από την Ανατολική Λιβύη, κυρίως από την περιοχή του Τομπρούκ. Ως προς τις χώρες προέλευσης οι άνθρωποι που κατέφτασαν στην χώρα μας μέσω Κρήτης το 2025 είναι κατά κύριο λόγο από το Σουδάν και την Αίγυπτο, ενώ ακολουθούν άνθρωποι από το Μπαγκλαντές, το Πακιστάν, το Νότιο Σουδάν, τη Σομαλία, την Ερυθραία, την Υεμένη και το Ιράν.
Επιπλέον, καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025 (και ιδίως κατά το δεύτερο εξάμηνο) καταγράφηκε σημαντική αύξηση των ναυαγίων στην περιοχή της Κρήτης και της Γαύδου, με δεκάδες ανθρώπους να χάνουν τη ζωή τους και δεκάδες ακόμη να παραμένουν αγνοούμενοι έως και σήμερα. Τα περιστατικά αυτά αναδεικνύουν με τον πιο δραματικό τρόπο τους κινδύνους της θαλάσσιας διαδρομής από τη Βόρεια Αφρική και το βαρύ ανθρώπινο κόστος της απουσίας ασφαλών και νόμιμων οδών.
Απουσία δομής και σχεδίου υποδοχής
Παρά τον τετραπλασιασμό των αφίξεων στην Κρήτη το 2025, οι αρμόδιες αρχές εξακολούθησαν να αποτυγχάνουν να εφαρμόσουν τις ρητές προβλέψεις της νομοθεσίας για την άμεση υποδοχή και ταυτοποίηση των νεοαφιχθέντων. Στο νησί ακόμη και σήμερα δεν λειτουργεί δομή της Υπηρεσίας Υποδοχής και Ταυτοποίησης (Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης), ούτε έχει προβλεφθεί κινητό κλιμάκιο για τη διενέργεια των απολύτως αναγκαίων και επείγουσων διαδικασιών πρώτης υποδοχής, με αποτέλεσμα την πλήρη απουσία συστηματικού εντοπισμού ευαλωτότητας και την καθυστέρηση ή και ματαίωση βασικών εγγυήσεων προστασίας.
Παράλληλα, καταγράφονται σοβαρές ελλείψεις σε κατάλληλη διερμηνεία και ουσιαστική ενημέρωση των προσφύγων και προσφυγισσών για τα δικαιώματά τους και τις διαδικασίες που τους αφορούν.
Η έλλειψη βιώσιμου σχεδιασμού δεν αποτελεί νέο φαινόμενο, αλλά διαχρονική επιλογή, η οποία το 2025 οδήγησε σε περαιτέρω αορατότητα των ανθρώπων που φτάνουν στην Κρήτη και στη συστηματική στέρηση της ελευθερίας τους, χωρίς να αναζητούνται βιώσιμες και νόμιμες λύσεις υποδοχής. Η οργάνωση Θάλασσα Αλληλεγγύης, που δραστηριοποιείται στο Ηράκλειο, δήλωσε στην RSA τα εξής: «Οι άνθρωποι είναι αόρατοι. Τα ΜΜΕ δημοσιεύουν διεκπεραιωτικά τις αφίξεις τους, και δίνεται παραπάνω αναφορά στα ναυάγια με νεκρούς, ή στις δυσκολίες στην διαχείριση από λιμενικό σώμα και τοπικές αρχές. Εδώ και ένα χρόνο δεν άλλαξε κάτι παρόλο που τετραπλασιάστηκαν οι αφίξεις. Δεν αναζητούνται λύσεις αλλά συνεχίζεται ο εγκλωβισμός των ανθρώπων και η στέρηση της ελευθερίας τους». Ως άμεσο αποτέλεσμα της απουσίας δομής και σχεδίου, καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025 οι νεοαφιχθέντες/είσες στην Κρήτη διέμεναν σε προσωρινούς, άτυπους και ακατάλληλους χώρους, υπό αναξιοπρεπείς συνθήκες και χωρίς στοιχειώδεις υποδομές. Παρά τις επανειλημμένες εξαγγελίες και υποσχέσεις για δημιουργία οργανωμένης δομής προσωρινής φιλοξενίας στην Κρήτη, καμία ουσιαστική βελτίωση δεν καταγράφηκε.
Σφοδρή κριτική από την τοπική αυτοδιοίκηση και σοβαρές επισημάνσεις του Λιμενικού Σώματος
Οι παραπάνω συνθήκες αποτέλεσαν αντικείμενο επανειλημμένων δημόσιων παρεμβάσεων και έντονης κριτικής από εκπροσώπους της τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς οι δήμοι και η Περιφέρεια κλήθηκαν να διαχειριστούν τις συνέπειες της κρατικής απουσίας, χωρίς σαφές θεσμικό πλαίσιο, επαρκείς πόρους ή υποδομές. Επανειλημμένα υπογράμμισαν ότι η ευθύνη της υποδοχής και της προσωρινής διαμονής μετακυλίεται σε αυτούς, παρά το γεγονός ότι δεν τους αναλογεί ούτε θεσμικά ούτε πρακτικά. Για τη σίτιση των νεοαφιχθέντων, σε όλους τους νομούς μεριμνούν οι τοπικές αρχές.
Στα Χανιά, η Αντιδήμαρχος Κοινωνικής Πολιτικής Ελένη Ζερβουδάκη ανέδειξε τόσο τις ανεπαρκείς υποδομές όσο και τις επιπτώσεις των κεντρικών πολιτικών επιλογών. Σε συνέντευξή της με την RSA, υπογράμμισε ότι τα νέα μέτρα που κατέστησαν κρατούμενους όσους έφταναν από τη Βόρεια Αφρική δημιούργησαν πρόσθετη πίεση στον Δήμο, χωρίς να ανακόψουν τις αφίξεις. Για τις συνθήκες διαμονής στα Χανιά είπε ότι «οι εγκαταστάσεις χρειάζονται βελτίωση. Το Υπουργείο έχει πει ότι θα φροντίσει για αυτό. Παραμένουμε στα παλιά. Υπάρχουν 11 χημικές τουαλέτες, η μία εκ των οποίων γυναικεία. Και δύο ντους με λάστιχο».
Αντίστοιχες διαπιστώσεις διατυπώθηκαν και στο Ρέθυμνο. Ο Δήμαρχος Αγίου Βασιλείου Γιάννης Ταταράκης, είπε στην RSA ότι οι προσωρινές λύσεις που εφαρμόστηκαν δεν πληρούν στοιχειώδεις προδιαγραφές αξιοπρέπειας: «Η Κιτρένωση δεν είναι λύση, δεν είναι ανθρώπινες οι συνθήκες διαβίωσης. Πρέπει να υπάρξουν άμεσα δύο προσωρινοί χώροι φιλοξενίας». Ο ίδιος σε ανακοίνωσή του μετά την τηλεδιάσκεψη της 16ης Οκτωβρίου 2025 με τον αρμόδιο Υπουργό, όπου τέθηκαν τα ζητήματα των δομών και της συνολικής διαχείρισης, τόνιζε ότι «Ο χρόνος που μεσολάβησε δεν αξιοποιήθηκε στον βαθμό που απαιτούσε η σοβαρότητα του προβλήματος… Η θέση μας είναι σαφής: απαιτούνται συγκεκριμένες αποφάσεις, σαφές επιχειρησιακό σχέδιο, συγκεκριμένες οδηγίες προς τους Δήμους, οικονομικοί πόροι και μέσα, αλλά και έγκαιρη εφαρμογή αυτών, ώστε η διαχείριση και η συναίνεση να είναι αποτέλεσμα σχεδιασμού και όχι προϊόν αντιμετώπισης μια συγκυριακής κρίσης». Στις αρχές Ιουλίου 2025, με αφορμή τη διανυκτέρευση εκατοντάδων προσφύγων στο εμπορικό λιμάνι του Ρεθύμνου, ο δήμαρχος Ρεθύμνου και πρόεδρος της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων (ΠΕΔ) Κρήτης, Γιώργος Μαρινάκης, υπογράμμισε ότι υπήρχαν διαθέσιμοι χώροι, οι οποίοι αποκλείστηκαν κατόπιν παρεμβάσεων, τονίζοντας παράλληλα ότι η ευθύνη εξεύρεσης χώρων φιλοξενίας δεν ανήκει στους δήμους. Δήλωσε ότι η κυβέρνηση έχει τη δυνατότητα ακόμα και να επιτάξει ιδιωτικούς χώρους, καταβάλλοντας αποζημίωση, ενώ επεσήμανε ότι: «Με αυτό που γίνεται τώρα, μετακυλύουν τις ευθύνες στην αυτοδιοίκηση και μας έχουν κάνει σάκο του μποξ, ενώ μας βάζουν να μαλώνουμε μεταξύ μας».
Στο Ηράκλειο, ο πρώην Αντιδήμαρχος Κοινωνικής Πολιτικής Γιώργος Τσαγκαράκης περιέγραψε στην RSA μια εικόνα πλήρους ανεπάρκειας των χώρων προσωρινής διαμονής: «Η κατάσταση στον χώρο του Παλιού Ψυγείου στο λιμάνι του Ηρακλείου είναι τραγική. Η χωρητικότητα είναι για 70 άτομα. Δεν υπάρχουν στρώματα. Τους δίνονται κουβέρτες. Εμείς δίνουμε φάρμακα και ρούχα και προσπαθούμε να βρεθεί νέος χώρος.»
Στην Ιεράπετρα, ο Αντιδήμαρχος Αγροτικής Παραγωγής και Πολιτικής Προστασίας Νεκτάριος Παπαδάκης υπογράμμισε ότι η έλλειψη υποδομών και κρατικής στήριξης αποτελεί κοινό πρόβλημα για όλους τους δήμους: «Όλοι οι δήμοι δυσκολεύονται, δεν υπάρχουν κατάλληλοι χώροι. Έχουμε κάνει αίτημα για οικονομική στήριξη στο Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου αλλά δεν έχουν ανταποκριθεί. Η μοναδική στήριξη είναι εκείνη από τον Ερυθρό Σταυρό, που παρέχει υγειονομική κάλυψη και ό,τι χρειαστεί, καθώς και από κόσμο που φέρνει ρούχα.»
Την ίδια εικόνα κρατικής απουσίας επιβεβαίωσαν, από διαφορετική θεσμική θέση, και εκπρόσωποι του Λιμενικού Σώματος στην Κρήτη. «Το Υπουργείο Μετανάστευσης είναι ένα κενό, μόνο μια ταμπέλα. Δεν βλέπουμε τίποτα στην πράξη,» τόνιζε χαρακτηριστικά στα τέλη Δεκεμβρίου 2025 ο Πρόεδρος της Ένωσης Λιμενικών Δυτικής Κρήτης, Βασίλης Κατσικανδαράκης. Ο Γιώργος Σφακιανάκης, Πρόεδρος της Ένωσης Προσωπικού Λιμενικών Ανατολικής Κρήτης, επεσήμανε σε τοπικά μέσα την προχειρότητα στον σχεδιασμό αντιμετώπισης του μεταναστευτικού, χαρακτηρίζοντας αδιανόητο το γεγονός ότι οι λιμενικοί καλούνται να διαχειρίζονται ταυτόχρονα διασώσεις, μεταφορές και φύλαξη των νεοαφιχθέντων, χωρίς επαρκή υποστήριξη ή σαφές πλαίσιο αρμοδιοτήτων. Σε πρόσφατη ανακοίνωσή της, και η Ένωση Προσωπικού Λιμενικού Σώματος Δυτικής Κρήτης επισημαίνει ότι τα στελέχη του Λιμενικού καλούνται να διαχειριστούν, πέρα από τα καθήκοντα διάσωσης και φύλαξης, και ζητήματα σίτισης, μεταφοράς και βασικής φροντίδας ανθρώπων, χωρίς την υποστήριξη αρμόδιων κρατικών δομών. Όπως τονίζεται, ο υπερπληθυσμός, η έλλειψη υγειονομικής μέριμνας και η ακαταλληλότητα των χώρων προσωρινής παραμονής, ιδίως στην Αγυιά, δημιουργούν σοβαρούς κινδύνους τόσο για την υγεία και την ασφάλεια του προσωπικού όσο και των ίδιων των προσφύγων.
Αύξηση της ξενοφοβίας
Κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2025, το κοινωνικό κλίμα στην Κρήτη εμφανίστηκε ιδιαίτερα τεταμένο, με αύξηση ξενοφοβικών εκφράσεων και δημόσιων παρεμβάσεων, γεγονός που οδήγησε εθελοντές/ριες και συλλογικότητες σε εκκλήσεις για αποκλιμάκωση της ρητορικής μίσους. Τον Ιούλιο, ομάδα πολιτών απηύθυνε δημόσιο κάλεσμα για συγκέντρωση στις 12 Ιουλίου μπροστά από τη Δημοτική Αγορά Χανίων, με σύνθημα «Όχι στον εποικισμό, όχι στην παράνομη μετανάστευση». Άμεση υπήρξε η αντίδραση του αντιρατσιστικού κινήματος της πόλης, το οποίο οργάνωσε συγκέντρωση στο ίδιο σημείο δύο ώρες νωρίτερα, με αποτέλεσμα η αρχική κινητοποίηση να μεταφερθεί τελικά στην πλατεία της Σούδας, εκτός αστικού ιστού, με περιορισμένη συμμετοχή. Στα τέλη Σεπτεμβρίου, δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα κάλεσμα για την ίδρυση «συλλόγου κατά της παράνομης μετανάστευσης». Παράλληλα, έντονες ήταν οι αντιδράσεις φορέων του τουρισμού της Κρήτης στους κυβερνητικούς σχεδιασμούς για τη δημιουργία μόνιμων δομών στο νησί, συμβάλλοντας περαιτέρω στη διαμόρφωση ενός κλίματος καχυποψίας και στοχοποίησης.
Όλη η δημοσίευση της RSA βρίσκεται στα ελληνικά εδώ και στα αγγλικά εδώ.
