Φωτογραφία: Γιώργος Στυλιανόπουλος, Εθελοντής φωτογράφος για το «Μικρό Παρίσι των Αθηνών», 2023.
Η «αισθητικοποίηση της καθημερινής ζωής» ή κι αλλιώς η αναπαραστατική Τέχνη στη χώρα μας, δεν θα ήταν η ίδια εάν δεν την είχε φέρει (φορέας) ο Αλέκος Φασιανός δίπλα, μέσα, προσβάσιμη σε κάθε σπίτι ανεξαρτήτως κοινωνικών-οικονομικών κριτηρίων. Συμβολίζει, όπως έχει ειπωθεί από τον κ. Στεφανίδη, «τη γέφυρα της γενιάς του ‘30 και της γενιάς του ‘60». Όμως, το αφουγκράστηκαν άλλοι στη θέση μας για τη γενιά των καλλιτεχνών της γενιάς του ‘60 και όχι η Ελλάδα των δύο εποχών.
Η ελληνική κοινωνία και το εκάστοτε θεσμικό πολιτικο-οικονομικό περιβάλλον απλοποιεί πολύ εύκολα, πολύ γρήγορα, μεταφράζει εν βρασμώ, διώχνει εμμέσως πλην σαφώς και άμεσα, αναλόγως τη συνθήκη της καλλιτεχνικής ταυτότητας, και δεν έχει μάθει μετά τον Εμφύλιο, σχεδόν περίπου τίποτα για το πώς λειτουργεί η ίδια και οι μηχανισμοί της και για το πώς να εκτιμά ακόμη και την πρόσβαση την Τέχνη. Ο Κώστας Ταχτσής, έλεγε, «τον Εμφύλιο τον έχουμε στο αίμα μας, οποιαδήποτε στιγμή». Ποιος καλλιεργεί τον Εμφύλιο (μίσος) και ποιος τη Δημοκρατία (όρια); Ποιος είπε ότι η δεύτερη πρέπει να θεωρείται δεδομένη, χωρίς προσπάθεια διατήρησής της και δοσμένη μόνο από την Πολιτεία;
Μα δεν έχουμε μάθει ως λαός, να ζούμε στο ενδιάμεσο της υπαρξιακής υπόστασης: ή στη συλλογική ένδεια ή στο φαινομενικά και επιλεκτικό ξέφρενο πάρτυ. Με τον ίδιο τρόπο, παράγουμε Πολιτισμό σε αυτήν τη χώρα, με τον ίδιο τρόπο κομματικές προτάσεις, με τον ίδιο τρόπο επικοινωνούμε μεταξύ μας: τίποτα δεν άλλαξε από την Επανάσταση, σαν να λέμε, Ζωή ή Θάνατος! Δεν έχουμε μάθει να εκτιμάμε το στοιχείο του οικουμενικού, να το υιοθετούμε, να το προάγουμε από εμάς πρώτα και έπειτα αλληλέγγυα προς τον συνάνθρωπο. Ο Αλέκος Φασιανός ήταν και είναι οικουμενικός.
Η «ελληνικότητα» δεν λέει να … μεγαλώσει. Όλο και μικραίνει. Και μιλώ την ενηλικότητα της ελληνικότητας. Μιλώ για σύγχρονη πολιτισμική κληρονομιά και πώς η κοινωνία ανά εποχή τη διαχειρίζεται, οι απλοί άνθρωποι, οι διπλανοί μας – πόσω μάλλον άνθρωποι στις κατάλληλες θέσεις θεσμικώς που μπορούν να πράξουν τα δέοντα, τα παραπάνω ή και τα χείριστα και τα παρελθοντικά. Τα ενδιάμεσα τωρινά μπορούν ή η προκατάληψη (εξυπηρέτηση όταν δημιουργούνται κατηγορίες και ετικέτες) ριζώνει και επιτηδευμένα διαιωνίζεται στη χώρα μας;
Η ανθρώπινη, πνευματική και πολιτισμική, σοφία του Αλέκου Φασιανού μπορεί να συνοψιστεί για το παρόν άρθρο εδώ:
Δεν υπάρχει πιο ιερό πράγμα από το να μαθαίνεις στη ζωή συνεχώς ποιος είσαι, ποιος είναι ο κόσμος σου. Μετά, θα μάθεις και να ακτινοβολείς. Η αλήθεια είναι μέσα μας, ο κόσμος μας. Όχι στο γύρω – γύρω.
Ιδιαίτερες ευχαριστίες και θερμή ευγνωμοσύνη στην κα Βικτώρια Φασιανού για αυτήν τη συνέντευξη, για την εμπιστοσύνη και σε όλο το προσωπικό του Μουσείου Αλέκου Φασιανού για την άμεση ανταπόκριση στην επικοινωνία μας, για αυτήν τη συνέντευξη.
Φωτογραφία: Κωνσταντίνα - Μαρία Κωνσταντίνου, Μουσείο Αλέκου Φασιανού, 2023.
Φωτογραφία αριστερά: Γιώργος Στυλιανόπουλος, Εθελοντής φωτογράφος για το «Μικρό Παρίσι των Αθηνών», 2023.
Φωτογραφία: Γιώργος Στυλιανόπουλος, Εθελοντής φωτογράφος για το «Μικρό Παρίσι των Αθηνών», 2023.
Φωτογραφία: Κωνσταντίνα - Μαρία Κωνσταντίνου, Μουσείο Αλέκου Φασιανού, 2023.
Φωτογραφία δεξιά: Κωνσταντίνα - Μαρία Κωνσταντίνου, Μουσείο Αλέκου Φασιανού, 2023.
***
Ευχαριστώ πάρα πολύ για την αποδοχή της συνέντευξης. Αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για εμένα. Θα ήθελα να ρωτήσω, για ποιο λόγο οι πρωτοπόροι συνήθως αναγκάζονται να φύγουν, να πάνε στο εξωτερικό. Τι οδήγησε τον Αλέκο Φασιανό να πάει στη Γαλλία και μετά;
Κι εγώ ευχαριστώ πάρα πολύ για την πρόταση να κάνουμε αυτή τη συνέντευξη. Να πούμε, αρχικά, ότι ήταν ένας πάρα πολύ μορφωμένος άνθρωπος πολύ πριν γίνει καλλιτέχνης. Λόγω και της μητέρας του και της καταβολής που είχε, το ότι ο παππούς του ήταν παππάς, η μαμά του ήταν φιλόλογος, ήταν «τέρας» μορφώσεως, οπότε ήξερε αρχαία ελληνικά, έπαιζε βιολί δώδεκα χρόνια όσο ήταν μαθητής στο σχολείο. Ήταν πολύ διαβασμένος, διάβαζε όλους τους ποιητές, στο σπίτι μας είχαμε όλα τα αρχαία πρωτότυπα του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη, ακόμα και τον Ξενοφώντα. Σίγουρα το ότι ήταν στο εξωτερικό, ειδικά το Παρίσι, ήταν κάτι που το έβλεπε σαν μεγάλο όνειρο. Η οικογένειά του δεν είχε ξετρελαθεί με την ιδέα ότι ήταν καλλιτέχνης. Βέβαια, τον υποστήριξαν πάρα πολύ και ο μπαμπάς του, δεν ήταν από τις οικογένειες που δεν υποστήριζαν. Οπότε, μόλις του δόθηκε η ευκαιρία έφυγε στο Παρίσι. Από τη γαλλική κυβέρνηση πήρε υποτροφία στη λιθογραφία. Πήρε την υποτροφία, γύρισε στην Ελλάδα και μετά ξανά έφυγε λόγω της δικτατορίας. Εκεί, δηλαδή, ήταν η μόνιμη ξενιτιά του. Στην Ελλάδα, αλλά και παγκοσμίως, είθισται οι καλλιτέχνες να αναγνωρίζονται επειδή έφυγαν και έγιναν γνωστοί στο εξωτερικό, το οποίο αυτό είναι ένα τεράστιο επίτευγμα. Έγιναν γνωστοί στο εξωτερικό και ξαφνικά στην Ελλάδα ήταν πιο αναγνωρίσιμοι, μετά ήταν σαν καλλιτέχνες φτασμένοι.
Η πορεία όμως στην αρχή ήταν δύσκολη;
Είχε φύγει για το Παρίσι ταξιδεύοντας τέσσερις μέρες με τρένο, δεν είχε καθόλου χρήματα για φαγητό. Στο Παρίσι ήταν μαχητής, χτυπούσε πόρτες, δεν του ήρθαν όλα εύκολα. Πήγαινε εκεί με 2-3 έργα, τα δειγμάτιζε, τα πούλαγε πάρα πολύ φθηνά για να εξασφαλίσει ότι θα πουληθούν. Στην πρώτη ατομική έκθεση πήγε πάρα πολύ καλά. Είχε έρθει ο Αραγκόν στα εγκαίνια και τον πήγε στο σπίτι του, όπου του έδειξε ότι είχε αγοράσει ήδη έργα του. Ο Φασιανός είχε ενθουσιαστεί, ήταν από τις πιο σημαντικές στιγμές στην καριέρα του.
Ο Φασιανός ήταν πολύπλευρη προσωπικότητα, ήταν σκηνογράφος, κατασκευαστής επίπλων, δούλευε στο θέατρο, ήταν εικονογράφος… Ναι, ήταν πολύπλευρη προσωπικότητα, αυτό προσπαθούμε να το δείξουμε και στο Μουσείο για να το καταλάβει ο κόσμος. Η αλήθεια είναι ότι αυτό δεν είναι πολύ γνωστό.
Πόσο σημαντική είναι αυτή η κίνηση για την πολιτιστική κληρονομιά, να μετατραπεί η Οικία του σε Μουσείο;
Εμείς είχαμε εκεί τον χώρο, το Μουσείο. Από μόνο του το αρχιτεκτόνημα είναι πολύ ιδιαίτερο. Οπότε το συνδυάσαμε. Είναι από τα λίγα Μουσεία στον κόσμο που συνομιλεί τόσο με τον καλλιτέχνη και εκείνος είχε άμεση επαφή με την κατασκευή του οικήματος.
Με το βίωμά του, με τη συμμετοχή του, με την ίδια τη γειτονιά…
Ακριβώς. Οπότε, εμάς μας ενδιέφερε πολύ αυτό. Βασικά πιο πολύ απ’ όλα, μάς ενδιέφερε η Αθήνα εκείνης της εποχής και το πώς είχε επηρεάσει τόσο πολύ τον Φασιανό γιατί πραγματικά όλες οι παιδικές του αναμνήσεις, οι καταβολές του, οι περιπλανήσεις του κι όλα τα κείμενά του, τα έργα του έχουν να κάνουν πολύ με την περιοχή του Αγίου Παύλου, ο τσαγκάρης, ο καφετζής, δηλαδή οι μικροπτυχές της γειτονιάς του. Το δικό μου όνειρο ήταν να μελετηθεί ξανά το έργο του. Αυτή είναι η ομπρέλα όλων. Πιστεύω πως πολύς κόσμος, είτε έχει λάβει λάθος άποψη για το έργο, είτε έχει παρερμηνεύσει το έργο, είτε δεν τον έχει εκτιμήσει αρκετά, επειδή ακριβώς είναι τόσο πολύπλευρη προσωπικότητα και είχε καταπιαστεί με τόσα πράγματα, από υλικά μέχρι θέματα μέχρι τα πάντα. Θέλαμε να πιάσουν πάλι το έργο του, να το ξαναδιαβάσουν, γιατί ναι μεν ξέρουμε πως είναι εμπορικός καλλιτέχνης, αλλά υπάρχει τρομερό βάθος σε όλο αυτό που έχει κάνει.
Ωστόσο, εμπορικός δεν σημαίνει απαραίτητα και «απλοϊκός» ή ότι το «απλός» έχει μία συμβολική χροιά προχειρότητας, κάθε άλλο θα λέγαμε!
Ναι, βέβαια. Για παράδειγμα, έρχονται καθηγητές της Σχολής Καλών Τεχνών και διάφοροι επιμελητές και μας έλεγαν ότι στη Σχολή Καλών Τεχνών υπήρξε εποχή που δεν μπορούσες καν να πεις για τον Φασιανό. Όταν έλεγες το όνομά του, η απόκριση ήταν «καλά, τι λέτε τώρα, ο Φασιανός»… Και τώρα λόγω του Μουσείου και λόγω όλης της έρευνας που έχει γίνει, έχουν επανεξετάσει το έργο, το συζητάνε, είναι ανοιχτοί και ξαναέρχονται επιμελητές με άλλη οπτική πια. Πλέον, δεν με απασχολεί τόσο το ελληνικό γίγνεσθαι, γιατί η αλήθεια είναι μακάρι ο Φασιανός να είχε μείνει στο εξωτερικό. Κατ’ εμέ εκεί τον εκτιμούν καλύτερα και ούτε με αφορούν θέματα π.χ. αν θα μπει το έργο σε κάποιο Μουσείο. Πιστεύω πως είναι ένας καλλιτέχνης διεθνής κι ότι θα μπορούσε να αγγίξει τους ανθρώπους ανεξαρτήτως χώρας, θρησκείας, και λοιπών άλλων προσδιορισμών.
Η ομάδα έχει μεγαλώσει πλέον. Υπάρχουν μεγάλες απαιτήσεις, έχουμε αρκετό κοινό που έρχεται και το επισκέπτεται συχνά, οπότε, το εγχείρημα μεγαλώνει. Θέλουμε να κάνουμε εκθέσεις, καταλόγους, να φτιάξουμε το Μουσείο προσβάσιμο σε ανθρώπους με ειδικές ανάγκες. Από εδώ και στο εξής θα φανεί περισσότερο η δυσκολία, γιατί χρειαζόμαστε επιχορηγήσεις, δωρεές, χορηγίες, επισκεψιμότητα, εκπαιδευτικά προγράμματα, δράσεις κ.ά. Με λίγα λόγια όλα αυτά που κρατούν ένα Μουσείο ζωντανό και ειδικά επειδή βρίσκεται σε αυτό το σημείο της Αθήνας, δεν είναι και στο Κολωνάκι ή αλλού στο κέντρο της Αθήνας, να πεις ότι είναι πέρασμα.
Είναι μία δύσκολη περιοχή ο Σταθμός Λαρίσης, από τα πεζοδρόμια μέχρι τα πιο σύνθετα θέματα κοινωνικού χαρακτήρα. Το να την νιώσεις, να την κάνεις γειτονιά αν δεν είσαι μόνιμος κάτοικος εκεί, θέλει ενεργή συμμετοχή.
Παρά ταύτα, μάς έχει αγκαλιάσει πολύ ο κόσμος κι εδώ που φτάσαμε λίγο δεν είναι και μακάρι να αντέξει κι όσο υπάρχω εγώ θα το παλεύω πραγματικά πολύ.
Αυτό το Μουσείο όμως φέρνει μία προβληματική περιοχή κοντά στην τέχνη, φέρνει τον απλό κόσμο κοντά στην τέχνη του Φασιανού και νομίζω ότι έτσι ήταν κι ο ίδιος ως προς την επικοινωνία της τέχνης του, κοντά στον άνθρωπο της γειτονιάς. Κι αν η τέχνη δεν συγκινήσει, δεν ταρακουνήσει εσωτερικά τρόπον τινά, τότε τι σκοπό έχει;
Έτσι, ακριβώς. Του άρεσε πάντα να μιλάει στον άνθρωπο, του προκαλούσαν συγκίνηση τα πιο μικρά απλά καθημερινά πράγματα. Τον σταματούσαν στον δρόμο και του άρεσε πολύ να συζητά με τους ανθρώπους της γειτονιάς του.
Κάθε λαός προσπαθεί για τα υψηλά ιδανικά της χώρας του. Αλλά, νομίζω, έχουμε εγκλωβιστεί στη θλίψη παγκοσμίως μπερδεύοντας λίγο αυτά τα ιδανικά, ενώ θα έπρεπε κάπως να συμφωνούμε στα πιο απλά, στην ειρήνη, στον σεβασμό στη διαφορετικότητα και τη μοναδικότητα κάθε ανθρώπου, στην αλληλεγγύη, στα ανθρώπινα δικαιώματα, ακριβώς όπως ένα παιδί παίζει και αφιερώνεται σοβαρά σε αυτό… ζωγραφίζοντας.
Μα έτσι είναι. Και τα θέματα που έχει καταπιαστεί είναι πολύ ωραία διότι στο επίκεντρο είναι ο άνθρωπος· ο νωχελικός, ο νοσταλγικός, ο δυνατός, ο ήρωας, η φύση, οι αναμνήσεις, όλα αυτά που ο άνθρωπος βλέπει, τη μελισσούλα, το καλοκαίρι που νιώθεις τη ζέστη, όλα μέσα από τον δικό του προσωπικό τρόπο. Έλεγε ότι είναι ένδειξη πως ένας ζωγράφος είναι καλός όταν πας σε ένα Μουσείο, όπου εκτίθενται είκοσι έργα και μπορείς να αναγνωρίσεις από μακριά ότι αυτό είναι Πικάσο, αυτό είναι Μιρό, αυτό είναι Φασιανός.. Δεν υπάρχει παρθενογένεση. Όμως υπάρχει ο δικός σου χαρακτήρας, ο δικός σου τρόπος που εκφράζεσαι.
Τί συμβαίνει σήμερα με τον τρόπο που παρουσιάζεται η Τέχνη;
Πιστεύω δεν έχει αλλάξει. Πάντοτε υπήρχαν γκαλερί, οι άνθρωποι που δίνουν περισσότερα χρήματα για να ενισχύσουν έναν καλλιτέχνη. Απλά τώρα, ένας καλλιτέχνης είναι ένα Μουσείο μόνος του κιόλας! Π.χ. έχει το δικό του Instagram, βάζει τα έργα του, έχει τη γκαλερί του, υπάρχει βομβαρδισμός πια! Μέσα σε όλο αυτό όμως υπάρχουν αξιόλογοι και καλοί καλλιτέχνες, που εκφράζονται με το δικό τους προσωπικό ύφος. Απλώς, η τόση πληροφορία σε κάνει όχι να τους αγνοείς, αλλά να τους προσπερνάς. Κάθε γενιά βγάζει τους δικούς της καλλιτέχνες και έχει από κάποιους επηρεαστεί. Το θέμα είναι η διαφορετική πρόσληψη της πληροφορίας. Φτάνει εκεί που πρέπει, στην κάθε γενιά εγκαίρως; Αυτό που έλεγαν ας πούμε για τον Φασιανό ήταν ότι έκανε τα ίδια πολλές φορές. Αν δεις προσεκτικά το έργο του, θα καταλάβεις πόσο λάθος είναι αυτή η άποψη και μόνο από τα δημιουργήματά του σε ξεχωριστό τομέα της Τέχνης.
Υπήρχαν άνθρωποι που του έβαζαν διάφορες ετικέτες από όλους τους χώρους της δημόσιας ζωής, και αυτό φυσικά βρίσκεται σε άμεση σχέση με τους πρωτοπόρους που λέγαμε πριν.
Ναι, αυτό συμβαίνει και στην περίπτωσή του.
Ισχύει ότι καλλιτέχνες όπως ο Ταχτσής, ο Τσαρούχης βίωσαν το περιθώριο λόγω ακριβώς αυτής της πρόχειρης κατανόησης του κόσμου για τα έργα τους;
Νομίζω κατά βάση τους έκανε τρομερά ευτυχισμένους η δουλειά τους. Κι ο Φασιανός ένα εργοστάσιο μόνος του ήταν, δηλαδή από τη δημιουργία, την υλοποίηση μέχρι χίλια δύο πράγματα, στην επικοινωνία για όλα αυτά που καταπιανόταν! Ο Τσαρούχης και ο Φασιανός είχαν μία μεγάλη διαφορά ηλικίας και τον είχε σαν τον μέντορά του, πήγαινε συνέχεια στο σπίτι του στο Μαρούσι. Με τον Ταχτσή είχαν πολύ αδελφική σχέση, σχεδόν σε όλα του τα βιβλία είχε ζωγραφίσει τα εξώφυλλα. Για τον Φασιανό όμως μόνο μπορώ να μιλήσω. Θα την πάλευε την τέχνη του μέχρι τέλους. Ήταν αυτή η περίπτωση ανθρώπου. Άκουγε και όταν τον επέκριναν, έλεγε, πως όλοι έχουν μία άποψη και καλό μου κάνει, γιατί στην τελική έχω ακουμπήσει τόσο κόσμο που όλοι έχουν να πουν κάτι για μένα.
Μοιραζόταν δηλαδή τέτοιους προβληματισμούς;
Κοιτάξτε, δεν ήταν άνθρωπος που είχε ανασφάλειες. Για παράδειγμα είχε λάβει το πιο σημαντικό μετάλλιο, είχε γίνει Ταξιάρχης του Τάγματος του Φοίνικα της Ελληνικής Δημοκρατίας το 1985 και χρίστηκε Ιππότης του Τάγματος των Τεχνών και των Γραμμάτων της Γαλλίας το 2022 λίγο πριν φύγει από τη ζωή. Ο ίδιος πήγαινε σε τέτοιες προσκλήσεις ντυμένος σαν «ρακοσυλλέκτης», που λέει ο λόγος. Μία φορά είχε πάει στα Ηλύσια Πεδία και δεν τον έβαζαν μέσα, διότι ήταν ντυμένος με το προσωπικό του καλλιτεχνικό στυλ. Έπρεπε να μιλήσει από το θυροτηλέφωνο και να ζητήσει να τον δεχθούν.
Ποια φράση, έκφραση ή πρόταση του πατέρα σας θα θέλατε να θυμόμαστε και είναι κάτι που κι εσάς σας συγκινεί και βέβαια θέλετε να την μοιραστείτε μαζί μας;
Μου έρχονται δύο. Η μητέρα μου είχε την άποψη ότι δεν πρέπει ο άνθρωπος να κάνει λάθη, να είναι έξυπνος για να τα προβλέπει και να τα αποτρέπει. Ο Αλέκος έλεγε το αντίθετο, πως πρέπει να κάνεις οπωσδήποτε τρεις φορές το ίδιο λάθος για να το μάθεις και να μην το ξανακάνεις ποτέ. Αυτό τον βοηθούσε. Αυτό το άγχος της μητέρας το καταλαβαίνω τώρα, αλλά όταν ήμουν μικρή με άγχωνε τρομερά και ο τρόπος σκέψης του Αλέκου με ηρεμούσε. Μετά, θυμάμαι αυτό που έλεγε πάντα, «να είσαι σαν τη μέλισσα, να παίρνεις από παντού τη γύρη από τους ανθρώπους, όπου πας, για να φτιάξεις το δικό σου μέλι», ουσιαστικά να παρατηρείς, να ταξιδεύεις, να καταλαβαίνεις τι γίνεται γύρω σου, να δημιουργείς τον δικό σου χαρακτήρα απ’ αυτά όλα και τελικά τη δική σου ζωή.
«Ο μεγαλύτερος πλούτος είναι να κάνεις τον κόσμο σου. Το κομοδίνο σου, το κρεβάτι σου. Και από τον κόσμο σου να ακτινοβολείς», τελευταία πρόσβαση: 20/02/2026.
«Με τέτοια σιγουριά τα παιδιά όταν ζωγραφίζουν τραβούν μία γραμμή. Εκφράζουν την πραγματικότητά τους. Αυτό δεν το κάνει ο λογικός άνθρωπος που μιμείται. Εκφράζονται, δεν μιμούνται», τελευταία πρόσβαση: 20/02/2026.
"Χρησιμοποιούμε cookies για την ανάλυση της επισκεψιμότητάς μας και για την ενσωμάτωση περιεχομένου τρίτων. Κάνοντας κλικ στην επιλογή "Αποδοχή", συμφωνείτε με τη χρήση των cookies."
