Ίσως είναι κάπως δύσκολο, υπό τις τρέχουσες συνθήκες, να πιστέψει κανείς στην πιθανότητα να αναδυθεί ένας πιο ανθρώπινος πολιτισμός. Οι πόλεμοι, η φτώχεια, η κλιματική αστάθεια, οι διακρίσεις, η διαπροσωπική βία, η σκληρότητα και η απαξίωση των κυβερνώντων ελίτ αποτελούν εμπόδια που φαίνεται να ακυρώνουν κάθε προοπτική για ένα αξιοπρεπές μέλλον. Αλλά είναι ακριβώς αυτές οι συνθήκες που σηματοδοτούν το τέλος μιας εποχής και προαναγγέλλουν τη γέννηση κάτι βαθιά καινούριου. Ριζικά καινούριου.

Όπως σε κάθε στιγμή της ανθρώπινης ιστορίας, με έναν τρόπο σχεδόν ανεπαίσθητο στην άμεση αισθητηριακή μας εμπειρία – αυτό που μερικοί αποκαλούν αφελώς και άλλοι πολύ λιγότερο αφελώς «πραγματικότητα» – γίνονται απόπειρες που στοχεύουν στην οικοδόμηση μοντέλων του μέλλοντος. Αυτές οι προτάσεις, τις οποίες το ετοιμοθάνατο σύστημα και οι υποστηρικτές του απορρίπτουν ως «ουτοπικές», δεν είναι τίποτα λιγότερο από αυτό: ουτοπίες που φωνάζουν με πάθος για να αποδείξουν, όπως συνέβαινε πάντα, ότι τελικά τίποτα δεν μπορεί να σταθεί εμπόδιο στην εξέλιξη της ανθρώπινης ζωής.

Αυτά τα σημάδια αποτελούν εικόνες και πρακτικές που μιλούν στην ανθρώπινη καρδιά για να την ανυψώσουν και να καταστήσουν δυνατή την υπέρβαση της ηττοπάθειας και της αγωνίας της κατάστασης. Είναι το έμβρυο του μύθου που αναδύεται από τα βάθη για να καλέσει τους λαούς να εναποθέσουν την ακλόνητη πίστη τους σε αυτόν, ανοίγοντας το δρόμο για ένα νέο κεφάλαιο στην Ιστορία.

Τα Σημάδια

Ο Δάσκαλος Σίλο, ιδρυτής του κινήματος του Νέου Ανθρωπισμού, εξήγησε πριν από περίπου είκοσι χρόνια, κατά τη διάρκεια μιας συνομιλίας που ανακαλύφθηκε πρόσφατα, ότι από τα αρχαιότερα χρόνια οι ανθρώπινες κοινότητες, προκειμένου να επιβιώσουν και να προχωρήσουν προς καλύτερες συνθήκες διαβίωσης, έπρεπε να απαντήσουν σε τρία κεντρικά ερωτήματα.

Η σχέση που δημιουργεί η κοινότητα με το περιβάλλον, η φύση της σχέσης μεταξύ των ίδιων των ανθρώπων και η σχέση με τον εαυτό που προσφέρει αυξανόμενη ικανοποίηση υπήρξαν και παραμένουν τα θεμελιώδη ερωτήματα τα οποία, αν απαντηθούν σωστά, επιτρέπουν την εξελικτική ανάπτυξη σε κάθε ιστορική στιγμή.

Για να λάβουν επαρκείς απαντήσεις, ορισμένα μέλη αυτών των ανθρώπινων ομάδων προετοιμάστηκαν με διαφορετικούς τρόπους να λάβουν σήματα από ανεξιχνίαστα και ιερά πεδία — σήματα που, σε διαφορετικά στάδια, αποτέλεσαν τον πυρήνα ισχυρών θρησκευτικών πεποιθήσεων και, σε άλλα, προκάλεσαν δημιουργικά κύματα επιστημονικής, καλλιτεχνικής, φιλοσοφικής, κοινωνικής και πολιτικής μεταμόρφωσης.

Διαφορετικές κουλτούρες, που εξελίσσονταν ξεχωριστά, έδωσαν τις απαντήσεις τους και σταδιακά διαμόρφωσαν τα πρότυπα συμπεριφοράς, την ηθική και την κοινωνική τους οργάνωση, προσπαθώντας να ξεπεράσουν τις προκλήσεις που τους επέβαλε το στάδιο της εξέλιξής τους.

Σήμερα παρατηρούμε ότι γίνονται αξιέπαινες, αν και ίσως αποσπασματικές και αντιδραστικές, προσπάθειες να συμβάλουν προς αυτή την κατεύθυνση — μερικές απαντήσεις που αναγνωρίζουν την παρακμή, αλλά δεν αντιμετωπίζουν την πρόκληση με τη συνολική δύναμη που χαρακτηρίζει τη θεμελιώδη μυθική αφήγηση.

Επισημαίνοντας ορισμένους δείκτες τέτοιων προσπαθειών, βλέπουμε πώς καταγγέλλεται ο παραλογισμός και η ανισότητα στη χρήση των φυσικών πόρων, μαζί με τη μεροληψία και τη μικροπρέπεια συγκεκριμένων συμφερόντων στα μέτρα που λαμβάνονται (ή διακηρύσσονται) ενόψει της παγκόσμιας περιβαλλοντικής υποβάθμισης που προκαλεί η καπιταλιστική λεηλασία.

Με αυτή την έννοια, οι εκκλήσεις για περιβαλλοντική διαχείριση αντιπροσωπεύουν πρόοδο, υπό την προϋπόθεση ότι δεν τοποθετούν τη φυσική κατάσταση των πραγμάτων πάνω από τους ανθρώπους, την επιβίωσή τους και την εξέλιξή τους.

Στο ίδιο πνεύμα, μπορούμε να εντοπίσουμε σε διάφορες κουλτούρες την προσπάθεια να συγκαλυφθεί η ανάγκη αποφυγής της καταστροφής και να ενθαρρυνθεί η αναπαραγωγή διαδικασιών ευεργετικών για την ανθρώπινη υγεία και διαβίωση μέσα από έναν συγκεκριμένο αρχαίο τελετουργικό χαρακτήρα, εμποδίζοντας μια μικρή ομάδα να οικειοποιηθεί το περιβάλλον αποκλειστικά για να αποκομίσει βραχυπρόθεσμα οικονομικά οφέλη. Σε γεωργικές πρακτικές όπως η αγροοικολογία, ή στην ευαισθησία —πολύ παρούσα σήμερα σε ευρείς τομείς της νεολαίας— να αποφεύγεται ή να μειώνεται η κατανάλωση κρέατος, μπορούμε να δούμε ένα σημάδι συμπόνιας, που υπάρχει επίσης σε διάφορες πνευματικές μορφές που εμφανίστηκαν σε άλλες ιστορικές εποχές.

Όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, ενώ το κυρίαρχο σύστημα προωθεί και κανονικοποιεί τη βία, ενθαρρύνοντας την εκμετάλλευση και τον ατομικιστικό ανταγωνισμό, υπάρχουν πολυάριθμες εμπειρίες συνεργασίας, αλληλεγγύης και ενσυναίσθησης μεταξύ των ανθρώπων και των κοινοτήτων.

Αντιμέτωποι με την πείνα και τη φτώχεια, τον ανεξέλεγκτο μιλιταρισμό, τον ρατσισμό και τις διακρίσεις, τη βία κατά των γυναικών και των παιδιών, καθώς και τη διάδοση της ρητορικής μίσους, ένας τεράστιος αριθμός συλλογικοτήτων και οργανώσεων ξεσηκώνεται και οργανώνεται για να προωθήσει εναλλακτικές λύσεις που προσφέρουν μια καλύτερη ζωή στους ανθρώπους της σημερινής κοινωνίας. Σε αυτόν τον τομέα, ξεχωρίζουν πρωτοποριακές προτάσεις, όπως το Καθολικό Βασικό Εισόδημα, η έννοια των Κοινών, τα σοσιαλιστικά και συνεταιριστικά μοντέλα, η υπεράσπιση των ελεύθερων, καθολικών και υψηλής ποιότητας συστημάτων εκπαίδευσης και υγειονομικής περίθαλψης, οι ειρηνιστικές πρωτοβουλίες, η προστασία των μειονοτήτων που υφίστανται διακρίσεις και, γενικά, όλες εκείνες που προωθούν ίσα δικαιώματα και ευκαιρίες για όλους.

Τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, αν και εξακολουθούν να είναι περιορισμένα τόσο στη διατύπωσή τους όσο και στην εφαρμογή τους, αντιπροσωπεύουν ένα υποδειγματικό βήμα προόδου για την ανθρωπότητα στο δρόμο προς την αυτοβελτίωση.

Παράλληλα, εκφράζεται με ένταση η απαίτηση για οριστική αποαποικιοποίηση και αποζημίωση για πράξεις βίας — ένα ουσιαστικό βήμα προς τη χάραξη μιας πορείας συμφιλίωσης για τις πληγές που εξακολουθούν να διαρρηγνύουν τον κοινωνικό ιστό και τη συλλογική μνήμη. Οι εκκλήσεις για ένα νέο ισότιμο πλαίσιο γεωπολιτικής συνύπαρξης και οι αναφορές σε ένα κοινό πεπρωμένο για την ανθρωπότητα αποτελούν σημαντικές αχτίδες ελπίδας σε αυτόν τον τομέα.

Στον τομέα της πληροφορίας και της επικοινωνίας, το Διαδίκτυο αποτελεί ένα σημαντικό επίτευγμα προς την κατεύθυνση της κοινής γνώσης, παρά τις επιθετικές προσπάθειες των εταιρειών του κλάδου να το οικειοποιηθούν, επιδιώκοντας να μονοπωλήσουν τη συσσωρευμένη συλλογική προσπάθεια για να εξυπηρετήσουν μόνο τα δικά τους συμφέροντα.

Τέλος, υπάρχει μια έντονη αναζήτηση μεταξύ των ατόμων και των ανθρώπινων κοινοτήτων για την εύρεση ενός υπαρξιακού νοήματος που να προσφέρει ικανοποίηση και κατεύθυνση στη ζωή τους. Ενώ η διάρρηξη, η ευαλωτότητα, η απογοήτευση και η αύξηση των προβλημάτων ψυχικής υγείας γίνονται εμφανή, εκατομμύρια άνθρωποι δοκιμάζουν ή επαναλαμβάνουν — πέρα από την επίτευξη του στόχου τους — διαφορετικές προσεγγίσεις στον πνευματικό τομέα για να αντιμετωπίσουν την έλλειψη ενός σαφούς μέλλοντος και την κατάσταση ψυχικής οδύνης στην οποία βρίσκονται.

Όλα αυτά τα σημάδια, αν και εκδηλώνονται με ποικίλους και ακόμη και αντιφατικούς τρόπους, και αν και εμφανίζονται ως μερικές απαντήσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, αποκαλύπτουν την ανθρώπινη πρόθεση να συνδεθούν με μονοπάτια που βοηθούν να απελευθερωθούν οι άνθρωποι από τις συλλογικές και ατομικές δυσκολίες που υπομένουν.

Πρόκειται για μια βαθιά πρόθεση που ενυπάρχει σε κάθε άνθρωπο και στο συλλογικό στο οποίο εντάσσεται, η οποία επιδιώκει να ανακατευθύνει και να εναποθέσει την εσωτερική πίστη του σε ένα νοητικό αντικείμενο που παρέχει απαντήσεις σε αυτά τα μεγάλα ερωτήματα. Αυτή η αναζήτηση, που καθοδηγείται από μια προφανή ανάγκη, βρίσκεται στη ρίζα της εμφάνισης μιας νέας μυθικής αφήγησης που θα θέσει τα θεμέλια για το μέλλον.

Το Παγκόσμιο Ανθρώπινο Έθνος, ο κοινωνικός μύθος του πρώτου πλανητικού πολιτισμού

Η τρέχουσα ιστορική συγκυρία διαφέρει σημαντικά από τις προηγούμενες.

Σήμερα, η ανθρωπότητα είναι βαθιά αλληλοσυνδεδεμένη· οι πολιτισμικές διαδικασίες διασταυρώνονται και επηρεάζουν η μία την άλλη· δεν είναι πλέον δυνατό να συλλάβουμε απομονωμένες, κατακερματισμένες εξελίξεις.

Σε διάφορους τομείς, αναδύεται μια πολύ πιο ολιστική προοπτική για τα ζητήματα που πρέπει να επιλυθούν. Η επιστήμη και η σκέψη, παρά την εξειδίκευση και τον κατακερματισμό μεγάλου μέρους της έρευνας, και πέρα από την κυριαρχία ορισμένων χρηστικών τεχνικών που καθοδηγούνται από εταιρικά συμφέροντα, θα τείνουν αναγκαστικά να αποκτήσουν έναν όλο και πιο διεπιστημονικό και σύνθετο χαρακτήρα.

Από την άλλη πλευρά, παρά τη δομική φύση των προβλημάτων, υπάρχει ισχυρή αντίσταση και σημαντική αποτυχία σε κάθε προσπάθεια συγκέντρωσης. Η ποικιλομορφία κερδίζει έδαφος επιδιώκοντας να εξερευνήσει νέα εδάφη, αναπτύσσοντας πολλαπλές τακτικές, μιμούμενη έτσι την εξέλιξη της ίδιας της Ζωής.

Ως εκ τούτου, ο νέος ιδρυτικός μύθος, αντί να επικεντρώνει την ενέργεια σε μια άκαμπτη και ενιαία εικόνα, πρέπει να είναι πιθανώς περιεκτικός και πολυδιάστατος, επιτρέποντας την εμπειρία μιας συγκλίνουσας συμφωνίας με τα καλύτερα στοιχεία που έχει αναπτύξει κάθε πολιτιστική διαδικασία.

Αυτή θα μπορούσε να είναι το αναδυόμενο νόημα σε ένα Παγκόσμιο Ανθρώπινο Έθνος, το οποίο επιτρέπει τη συμβολή —χωρίς αποκλεισμούς— των θετικών χαρακτηριστικών κάθε λαού και αναγνωρίζει τη διαφορετικότητα ως πηγή εμπλουτισμού, ξεπερνώντας έτσι κάθε ίχνος διακρίσεων.

Ένα Παγκόσμιο Ανθρώπινο Έθνος που εγγυάται ίσα δικαιώματα και ευκαιρίες για προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη για όλους, που επεκτείνει την ελευθερία και την αμοιβαιότητα μέσω της ανθρώπινης δράσης, που αποκεντρώνει την εξουσία επιστρέφοντας την κυριαρχία στην κοινωνική βάση και προωθεί την αποκατάσταση του ιστού που καταστράφηκε από άλλους — αυτά είναι θέματα που βρίσκονται στον πυρήνα αυτής της μυθικής εικόνας.

Ομοίως, είναι κεντρικής σημασίας η επιβεβαίωση της διαπροσωπικής και κοινωνικής μηβίας ως πρότυπο δίκαιης συμπεριφοράς που πρέπει να ακολουθείται. Η συνοδεία της αλληλεπίδρασης στον κόσμο με μια βαθιά περισυλλογή πάνω στο νόημα της ζωής στο πλαίσιο μιας νέας, εξανθρωπισμένης πνευματικότητας —απαλλαγμένης από επιβολές, δόγματα και ανοιχτής σε ελεύθερη ερμηνεία— και η προώθηση της συμφιλίωσης με τον εαυτό μας και με άλλους ανθρώπους ή ομάδες αποτελούν ουσιαστικές προϋποθέσεις μιας στάσης που αναγνωρίζει τη βαθιά ενότητα που μας συνδέει.

Η συνειδητή αποδοχή της εξέγερσης ενάντια στο θάνατο ως η απόλυτη πράξη αντίστασης ενάντια στο φαινομενικό πεπρωμένο και η επιβεβαίωση της οικοδόμησης μιας αθάνατης υπερβατικότητας μέσω συνεκτικής δράσης αποτελεί ένα υπαρξιακό χαρακτηριστικό του μύθου που προσφέρει βεβαιότητες στην καθημερινή ζωή, ανεξάρτητα από το ψυχοκοινωνικό υπόβαθρο του καθενός.

Πέρα από αυτό το αμυδρό περίγραμμα, ανοίγεται μια απέραντη θάλασσα δημιουργικών δυνατοτήτων — εικόνες που καθοδηγούν τη δράση σε κάθε σφαίρα της ανθρώπινης δραστηριότητας και, πάνω απ’ όλα, ενισχύουν την παρόρμηση του μύθου να εκδηλωθεί και να ακτινοβολήσει με μια ισχυρή λαμπρότητα πάνω στο είδος.

Εκεί βρίσκεται το καθήκον μας. Για να το επιτύχουμε αυτό, πρέπει να εγκαταλείψουμε τον μέτριο πειρασμό του ρεαλισμού και την έλλειψη διορατικότητας της στιγμής, που είναι ανεπαρκείς για την ανθρώπινη κατάσταση. Ακριβώς όπως έκαναν οι προκάτοχοί μας, ο δρόμος που πρέπει να ξαναδιανύσουμε συλλογικά είναι να φανταστούμε και να κάνουμε το αδύνατο δυνατό. Να ευθυγραμμιστούμε προς αυτή την κατεύθυνση για να μεταμορφώσουμε το ενδεχόμενο και να δημιουργήσουμε το νέο είναι μια πορεία άξια του είδους μας.

Μετάφραση από τα αγγλικά: Pressenza Athens