Διπλωματία στο χείλος του γκρεμού: Το Ιράν, οι Ηνωμένες Πολιτείες και τα διακυβεύματα της ειρήνης στη Μέση Ανατολή
Ο David Andersson πήρε συνέντευξη από τον Emad Kiyaei, συνδιευθυντή του Οργανισμού Middle East Treaty Organization (ΜΕΤΟ), για να συζητήσουν τις εν εξελίξει διαπραγματεύσεις μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών που διεξάγονται στη Γενεύη. Η συζήτησή τους δεν περιορίστηκε μόνο στις τεχνικές πτυχές των συνομιλιών, αλλά επεκτάθηκε και στις ευρύτερες γεωπολιτικές δυνάμεις που διαμορφώνουν το μέλλον της ειρήνης και της ασφάλειας στη Μέση Ανατολή.
Ο Emad ξεκίνησε τοποθετώντας το Ιράν στο γεωγραφικό και ιστορικό του πλαίσιο. Καθώς το Ιράν βρίσκεται στο σταυροδρόμι της Κεντρικής Ασίας, της Μέσης Ανατολής και της Νότιας Ασίας, αποτελεί από καιρό στρατηγικό παράγοντα σε μια περιοχή που χαρακτηρίζεται από χρόνια αστάθεια, ξένη παρέμβαση και ανεπίλυτες συγκρούσεις. Αυτή η πραγματικότητα, εξήγησε, καθιστά το Ιράν τόσο επίκεντρο των περιφερειακών εντάσεων όσο και πιθανό κλειδί για ευρύτερη σταθερότητα — αν αντιμετωπιστεί με διπλωματία και όχι με εξαναγκασμό.
Η συζήτηση γρήγορα στράφηκε στην εύθραυστη κατάσταση της ειρήνης στη Μέση Ανατολή και στην επικίνδυνη πιθανότητα άμεσης στρατιωτικής σύγκρουσης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν. Ο Emad προειδοποίησε ότι μια τέτοια σύγκρουση δεν θα παρέμενε περιορισμένη, αλλά πιθανότατα θα εξελισσόταν σε περιφερειακό πόλεμο με καταστροφικές συνέπειες σε παγκόσμιο επίπεδο — οικονομικά, πολιτικά και ανθρωπιστικά.
Ένα κεντρικό θέμα που τέθηκε ήταν η επίμονη συζήτηση γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Ο Emad τόνισε ότι το Ιράν δεν διαθέτει πυρηνικά όπλα, σε αντίθεση με το Ισραήλ, του οποίου το πυρηνικό οπλοστάσιο παραμένει εκτός διεθνούς εποπτείας. Προειδοποίησε για την επανάληψη ψευδών ή υπερβολικών ισχυρισμών που χρησιμοποιούνται για να δικαιολογήσουν στρατιωτικές ενέργειες, παραπέμποντας στον πόλεμο του Ιράκ και τις μακροχρόνιες αποσταθεροποιητικές επιπτώσεις του. Για άλλη μια φορά, σημείωσε, οι κατηγορίες κινδυνεύουν να χρησιμοποιηθούν ως όπλο για να νομιμοποιήσουν τον πόλεμο αντί να τον αποτρέψουν.
Πέρα από τα πυρηνικά ζητήματα, ο Emad υπογράμμισε τη στρατηγική σημασία του Ιράν ως σημαντικού προμηθευτή ενέργειας, ιδίως για την Κίνα, παράλληλα με άλλες χώρες του Περσικού Κόλπου. Αυτή η οικονομική πραγματικότητα, υποστήριξε, καθιστά το Ιράν απαραίτητο για την περιφερειακή και παγκόσμια σταθερότητα. Αναφέρθηκε στις προειδοποιήσεις της ηγεσίας του Ιράν ότι οποιαδήποτε επίθεση των ΗΠΑ θα προκαλούσε αναπόφευκτα μια ευρύτερη περιφερειακή αντίδραση, υπογραμμίζοντας την αποφασιστικότητα του Ιράν να ανταποδώσει τα πυρά σε περίπτωση στρατιωτικής επίθεσης.
Στη συνέχεια, η συζήτηση επεκτάθηκε στην παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων. Ο Emad υποστήριξε ότι οι προσπάθειες να αναχαιτιστεί η άνοδος της Κίνας δεν είναι πλέον ρεαλιστικές, καθώς το Πεκίνο έχει ήδη δημιουργήσει βαθιές οικονομικές σχέσεις και μακροπρόθεσμα στρατηγικά συμφέροντα σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και πέραν αυτής. Τόνισε τη σημασία της κατανόησης της Κίνας ως «πολιτισμικού κράτους» με παράδοση μακροπρόθεσμου σχεδιασμού, σε αντίθεση με τη σχετικά σύντομη ιστορική πορεία της παγκόσμιας κυριαρχίας των ΗΠΑ. Ο David συμφώνησε, προτείνοντας ότι οι διαπραγματεύσεις στη Γενεύη πρέπει να αναδιαμορφωθούν ώστε να αντανακλούν αυτές τις εξελισσόμενες πραγματικότητες, αντί να προσκολλώνται σε ξεπερασμένες υποθέσεις σχετικά με την εξουσία.
Σε τεχνικό επίπεδο, ο Emad περιέγραψε τα τρία βασικά ζητήματα που βρίσκονται στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων: τα επίπεδα εμπλουτισμού ουρανίου, οι μηχανισμοί επαλήθευσης και οι διαβεβαιώσεις ότι το Ιράν δεν θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Εξήγησε ότι το Ιράν έχει εκφράσει την προθυμία του να περιορίσει τον εμπλουτισμό στο 3,67% —το επίπεδο που είχε συμφωνηθεί σε προηγούμενες συμφωνίες— και να δεχτεί διεισδυτικές διεθνείς επιθεωρήσεις. Ωστόσο, η απαίτηση των ΗΠΑ για μηδενικό εμπλουτισμό παραμένει ένα σημαντικό εμπόδιο, καθώς το Ιράν διατηρεί το νόμιμο δικαίωμα να εμπλουτίζει ουράνιο σύμφωνα με τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων.
Για τον Emad, το πυρηνικό ζήτημα δεν είναι το πραγματικό πρόβλημα. Το βαθύτερο πρόβλημα, υποστήριξε, έγκειται στο πολιτικό και διοικητικό σύστημα που κυβερνά το Ιράν και στις εχθρικές σχέσεις του με τη Δύση. Ωστόσο, ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, επέμεινε ότι ο πόλεμος θα ήταν καταστροφικός και αντιπαραγωγικός. Μόνο η συνεχής διπλωματία, η διεθνής εμπλοκή και η πολυμερής πίεση μπορούν να δημιουργήσουν τις συνθήκες για μακροπρόθεσμες αλλαγές.
Ο David συμμερίστηκε αυτή την άποψη και επισήμανε τις πιθανές ενέργειες της διεθνούς κοινότητας, συμπεριλαμβανομένης της σύγκλησης συζητήσεων στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και της κινητοποίησης πολιτικών δυνάμεων —ιδίως εντός του Κογκρέσου των ΗΠΑ— για την ενεργή πρόληψη ενός άλλου πολέμου στη Μέση Ανατολή. Και οι δύο τόνισαν την ανάγκη για περιφερειακές λύσεις που θα υποστηρίζονται από διεθνή συναίνεση και δεν θα επιβάλλονται με τη βία.
Η συζήτηση ολοκληρώθηκε με μια νηφάλια αλλά αισιόδοξη νότα: η Μέση Ανατολή παραμένει κεντρική για την παγκόσμια ειρήνη, την ενεργειακή ασφάλεια και την οικονομική σταθερότητα. Το αν θα γίνει θέατρο αέναων συγκρούσεων ή χώρος διπλωματικής ανανέωσης θα εξαρτηθεί από την προθυμία των παγκόσμιων παραγόντων να εγκαταλείψουν τις στρατιωτικές αντιδράσεις και να επενδύσουν σε γνήσιες, χωρίς αποκλεισμούς διαπραγματεύσεις. Στη Γενεύη, τα διακυβεύματα δεν θα μπορούσαν να είναι μεγαλύτερα.
Σε αυτή την κρίσιμη συγκυρία, ο ρόλος του ίδιου του αμερικανικού κοινού γίνεται ουσιαστικός. Η αποτροπή ενός άλλου καταστροφικού πολέμου στη Μέση Ανατολή δεν μπορεί να αφεθεί αποκλειστικά στη διπλωματία κεκλεισμένων των θυρών. Οι πρόσφατες προσπάθειες των Ro Khanna και Thomas Massie να επιβάλουν ψηφοφορία στο Κογκρέσο βάσει της Ψήφου για τα Πολεμικά Εξουσιοδοτήματα δείχνουν ότι εξακολουθεί να υπάρχει χώρος εντός των αμερικανικών θεσμών για τον περιορισμό μονομερών στρατιωτικών ενεργειών. Ωστόσο, τέτοιες προσπάθειες θα επιτύχουν μόνο αν υποστηριχθούν από την πίεση της κοινής γνώμης. Οι Αμερικανοί που αντιτίθενται σε έναν νέο πόλεμο με το Ιράν πρέπει να κάνουν την φωνή τους να ακουστεί, καλώντας, γράφοντας και προτρέποντας τους εκπροσώπους τους να επιβάλουν τη συνταγματική εξουσία του Κογκρέσου και να απαιτήσουν διπλωματία αντί για κλιμάκωση. Η ιστορία έχει δείξει το κόστος της σιωπής. Σε μια στιγμή που οι συνέπειες της σύγκρουσης θα έχουν αντίκτυπο πολύ πέρα από τα όρια της περιοχής, η συμμετοχή των πολιτών μπορεί να αποδειχθεί για άλλη μια φορά ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία για την ειρήνη.
Δείτε όλη την συνέντευξη:
Μετάφραση από τα αγγλικά: Pressenza Athens
