Η πρόοδος των δεξιών πολιτικών είναι αναμφισβήτητη. Από κριτική άποψη, αξίζει να αναρωτηθούμε αν πρόκειται για ένα απλώς συγκυριακό γεγονός, μια ιστορική ανατροπή ενός κύκλου προόδου στην κατάκτηση δικαιωμάτων και δυνατοτήτων ή μια μόνιμη εγκατάσταση αντιδραστικών συνθημάτων στη συνείδηση των λαών.

Πέρα από την καθημερινή δυσαρέσκεια που προκαλούν οι ψηφιακές και τηλεοπτικές εμφανίσεις ορισμένων υπερσυντηρητικών προσώπων, που επιβάλλονται ως μόνιμα ερεθίσματα από πλατφόρμες που συνδέονται με το ίδιο υπόβαθρο, είναι αδύνατο η οπισθοδρόμηση και η βία να λειτουργήσουν ως σταθερό σκαλοπάτι για μια φάση συλλογικής ευημερίας. Ούτε καν για εκείνους και εκείνες που από τις σφαίρες της εξουσίας υποστηρίζουν και προωθούν τη βία μέσω του αποκλεισμού από τα οφέλη που έχει συσσωρεύσει συλλογικά η ανθρωπότητα.

Αντίθετα, τα σημερινά δείγματα φαίνεται να υποδηλώνουν το τέλος μιας υπό εξάντληση ιστορικής περιόδου που ξεκίνησε με την αρχή του απόλυτου υλισμού, ο οποίος αντικατέστησε την πολύ μακρά περίοδο της παραδοσιακής δικτατορίας, που διοικούνταν από εκκλησιαστικές οργανώσεις διαφόρων ειδών και ήταν πολιτικά οργανωμένη ως δυναστείες που κατάγονταν από τη θεότητα.

Σε κάθε περίπτωση, όλα προμηνύουν την έλευση μιας στιγμής σύνθεσης που, από μια συμπλήρωση των διαφορών που περιλαμβάνει τα πιο προοδευτικά στοιχεία προηγούμενων περιόδων, θα τείνει να ενσωματώσει αρμονικά σε ένα νέο πρότυπο το σώμα και το πνεύμα, την ύλη και την ενέργεια, την κοινωνική ισότητα μαζί με την ευημερία και την υπαρξιακή και πνευματική ανάπτυξη. Από αυτή την οπτική γωνία, οι παλιοί πόλοι θα μπορούσαν να συναντηθούν και να συγχωνευθούν για κάποιο χρονικό διάστημα, έως ότου μια νέα εμπνευσμένη εξέγερση αμφισβητήσει και θέσει σε κίνδυνο το επιτευχθέν status quo.

Σε πολιτικούς όρους, αυτό έχει βαθιά σημασία.

 

Οι οπισθοδρομικές τάσεις
Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη συντηρητική πολιτική στροφή είναι πολλοί και, αν και δρουν συγκλίνοντας, αξίζει να αναλυθούν ξεχωριστά.

Σε ένα πρώτο επίπεδο μελέτης, δεν είναι ασήμαντη η δραματική κατάρρευση του μονοπολικού κόσμου, που κυβερνιόταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες, διάδοχο και σύμμαχο των προηγούμενων ευρωπαϊκών αποικιοκρατιών. Αυτή η κατάρρευση συμβαδίζει με την άνοδο του πολυπολικότητας, η οποία διεκδικεί ισότιμη θέση στη διεθνή σκηνή. Ως ένα από τα πολλά παράδοξα της ιστορίας, σε αυτή τη νέα σελίδα οι αναδυόμενοι πόλοι στηρίζονται και καταφεύγουν στις δικές τους παραδόσεις, ως μορφή αντίστασης στην πολιτιστική υποδούλωση του δυτικού ιμπεριαλισμού.

Ταυτόχρονα, η οικονομική εξουσία, της οποίας ο μηχανισμός συγκέντρωσης παραμένει ανέπαφος, επιδιώκει να αποτρέψει την αναδιανομή των παράνομου πλουτισμού της, σπέρνοντας ακόμη περισσότερο χάος και βία. Το αντικειμενικό αποτέλεσμα αυτής της πρόθεσης είναι η επισφάλεια των ευρέων πλειοψηφιών και η στροφή προς την εγκληματικότητα ή την αυτοεκμετάλλευση ως τρόπους επιβίωσης. Αντιμέτωποι με το φαινόμενο της εγκληματικότητας, σε συνέχεια της λογικής της εξουσίας, επεκτείνεται ο έλεγχος, η καταστολή και τελικά η κοινωνική στρατιωτικοποίηση. Το ατομικιστικό «να σωθεί όποιος μπορεί… και όπως μπορεί» δυσχεραίνει με τη σειρά του την αύξηση της δύναμης για οργάνωση σε συλλογικά πολιτικά έργα που καθοδηγούνται από ένα πνεύμα κοινωνικής δικαιοσύνης.

Όμως, ακριβώς όπως συνέβη και στις εποχές της αποικιοκρατίας, η ωμή βία δεν αρκεί για να συγκρατήσει την οργή του λαού. Η υποκειμενική κυριαρχία προχωρά, σε αυτό το σενάριο, με την απόσπαση της προσοχής με κενό περιεχόμενο μέσω των κοινωνικών δικτύων, τον λόγο μίσους που ενισχύει την κοινωνική διαίρεση και τη δαιμονοποίηση των θετικών προτύπων και την προώθηση της «σκληρής γραμμής», που ανοίγει την πόρτα σε μετέπειτα ντροπιαστικές πολιτικές νίκες, μεταμφιεσμένες ως «ανανέωση».

Ωστόσο, υπάρχει ένα άλλο επίπεδο ανάλυσης που αφορά την αποδοχή που βρίσκουν σήμερα οι οπισθοδρομικές διακηρύξεις στη συνείδηση του λαού. Δεν είναι δυνατόν να αποδοθεί η συγκυριακή επιτυχία της δεξιάς μόνο στην ικανότητα και τη δύναμή της να χειραγωγεί την υποκειμενικότητα.

Από γενεαλογική άποψη, σε αυτή την συντηρητική αντεπίθεση συνδυάζονται δύο τάσεις. Από τη μία πλευρά, υπάρχει μια εξέγερση ενός εκτεταμένου τμήματος των νέων ενάντια στα σχέδια μετασχηματισμού που προέκυψαν κατά το δεύτερο μισό του περασμένου αιώνα. Όπως κάθε άλλη γενιά, αυτή η ομάδα δεν αναγνωρίζεται στην ίδια μνήμη και στο ίδιο σχέδιο των γονιών της και απαιτεί αλλαγές ανάλογες με την εποχή που ζει. Εν τω μεταξύ, από δημογραφική άποψη, σε διάφορες περιοχές του κόσμου παρατηρείται κοινωνική γήρανση, μέσω της οποίας ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού βρίσκεται σε κατάσταση αποξένωσης και απόρριψης απέναντι στις αδιάκοπες και ραγδαίες αλλαγές του κοινωνικού τοπίου.

Μπροστά στην αβεβαιότητα και την έλλειψη προοπτικών για το μέλλον, η ψυχή τείνει να αναζητά ένα σταθερό στήριγμα και στρέφει το βλέμμα της προς ένα παρελθόν που, αν και αναπόφευκτα είναι άκαμπτο, προσφέρεται ως ένα φανταστικό λιμάνι φαινομενικής σωτηρίας.

Έτσι, σε διαφορετικά περιβάλλοντα, πέρα από κάθε πολιτισμική διαφορά, επιμένουμε σε παλιές φόρμουλες, σε σημεία στήριξης που προσφέρουν μια άγκυρα ενάντια στην καταιγίδα. Αλλά αυτά δεν αρκούν για να σταματήσουν τις ιστορικές εξελίξεις, που απαιτούν πάντα απαντήσεις υψηλότερου επιπέδου.

Ας το πούμε ξεκάθαρα: η ανασφάλεια που αισθάνεται σήμερα η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων έχει τις ρίζες της στην έλλειψη υπαρξιακών βεβαιοτήτων. Ούτε η κοινωνικοοικονομική ή εργασιακή κατάσταση, ούτε οι προσωπικές ή οικογενειακές σχέσεις, ούτε η προσκόλληση σε ξεπερασμένα δόγματα, ούτε τα πολιτικά μοντέλα προσφέρουν οριστικές και ελπιδοφόρες απαντήσεις στη συνείδηση που διψά για σαφείς ορίζοντες προς τους οποίους να κατευθυνθεί. Όλα είναι εφήμερα, παροδικά, ασταθή, αβέβαια. Μπροστά σε αυτό το τοπίο, η ανθρωπότητα χρειάζεται και προσπαθεί να βρει έμπνευση για να δημιουργήσει σημεία αναφοράς και προτάσεις για το μέλλον. Προτάσεις που δεν θα βρεθούν, ούτε θα προκύψουν, στους τομείς που δημιούργησαν την τρέχουσα κατάσταση.

 

Οι νέες βεβαιότητες
Αν θεωρήσουμε έγκυρη τη θέση ότι έφτασε η στιγμή να δοθούν απαντήσεις στην εξέλιξη με έναν ολοκληρωμένο τρόπο, «ενσωματώνοντας αρμονικά σε ένα νέο πρότυπο το σώμα και το πνεύμα, την ύλη και την ενέργεια, την κοινωνική ισότητα μαζί με την ευημερία και την υπαρξιακή και πνευματική ανάπτυξη», τότε αυτό θα είναι το αποτύπωμα του μέλλοντος που πρέπει να αναγνωρίσουμε και να οικοδομήσουμε σε κάθε βήμα.

Αναγνωρίζουμε ότι είναι δυνατό να εντοπίσουμε αυτή τη θεμελιώδη αρχή της νέας ιστορικής στιγμής σε πολλές ήδη υπάρχουσες πρωτοβουλίες. Αυτές οι εκρήξεις των νέων καιρών είναι εκείνες που, όπως πάντα συνέβαινε στο παρελθόν. Γεννιούνται ως πρωτοβουλίες μικρές, εύθραυστες και, την κατάλληλη στιγμή, συνδέονται με τις ανάγκες των μαζών. Η νέα πραγματικότητα γεννιέται πολύ πριν η φθορά και η παρακμή των προηγούμενων κύκλων τελειώσουν. Αυτή η νέα πραγματικότητα είναι ήδη εδώ, παρούσα και ενεργή, αν και η υπερβολή του παλιού δυσκολεύει την ορατότητά της.

Η υποστήριξη, η μετάδοση, η ενίσχυση και η σύγκλιση των ωθήσεων των νέων πραγματικοτήτων είναι ο δρόμος που πρέπει να ακολουθήσουμε άμεσα, είναι ο δρόμος προς τις νέες επαναστάσεις, στόχος των οποίων είναι να αφήσουμε πίσω μας τη βία, την επιβολή, τη διάκριση και τον αποκλεισμό. Επαναστάσεις που δεν επιδιώκουν μόνο να δημιουργήσουν εξωτερικές αλλαγές στην κοινωνική οργάνωση και στις αξίες της ζωής σε συλλογικό και ατομικό επίπεδο, αλλά και να καταστήσουν δυνατή τη μεταμόρφωση του ανθρώπου σε ένα είδος αλληλέγγυο και μηβίαιο, συμβάλλοντας έτσι στη γενική εξέλιξη της ζωής.

Σε αυτή την ιστορική διαδικασία της ανθρώπινης εξέλιξης, αντανακλαστικά ενός νέου ανθρωπισμού θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο λόγω των ενσωματωτικών χαρακτηριστικών τους, καθώς θα προέρχονται από εκείνες τις στιγμές κατά τις οποίες η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και οι δυνατότητές της προωθήθηκαν σε κάθε πολιτισμό της Γης, αν και με διαφορετικές ονομασίες. Σε αυτή τη στιγμή πλήρους διασύνδεσης μεταξύ των λαών και των πολιτισμών, σε αυτή τη στιγμή της εμφάνισης του πρώτου ανθρώπινου πολιτισμού στην ιστορία, αυτή η συμβολή, αυτή η σύνδεση, είναι απαραίτητη.